Innovatie en ‘usure’ – de metafoor bij Ricoeur en Derrida

Intro

Innovatie en ‘usure’ – de metafoor bij Ricoeur en Derrida

Hire a custom writer who has experience.
It's time for you to submit amazing papers!


order now

Gert-Jan van der Heiden Radboud Universiteit Nijmegen

Inleiding

In deze voordracht wil ik kort stil staan bij de betekenis van de metafoor bij Ricoeur en Derrida. Hun analyses van de metafoor interesseren mij, omdat ze de uitdrukking vormen van een dieperliggende controverse tussen beide denkers. Voor de hermeneut Ricoeur ligt het primaat voor elke filosofische overweging bij de betekenis waarmee de dingen in de wereld zich te kennen geven. Ricoeurs hermeneutiek is fenomenologisch geinspireerd. Voor de post- structuralist Derrida verwijst elke betekenismanifestatie naar een onderliggend gebeuren waarvan het een effect is. Niet op de manifestatie, maar op datgene wat de manifestatie aan onze ogen onttrekt dient onze denkactiviteit gericht te zijn. In hun analyses van de metafoor kunnen we dit verschil in filosofische houding traceren.

In de metafoor zit een bijzonder vermogen van de taal verscholen, zoals Aristoteles al laat zien in zijn Poetica. In de metafoor worden woorden uit een bepaald domein van de taal overgedragen op een ander domein waarin ze normaal gesproken niet gebruikt worden.1 De metafoor is, in goed Nederlands, overdrachtelijk taalgebruik. De afwijking van het normale taalgebruik leidt in het geval van een metafoor niet tot onzin, maar brengt plotseling een nieuwe gelijkenis aan het licht tussen het domein waaraan de metafoor ontleend is en het domein waarop de metafoor wordt toegepast. Deze nieuwe gelijkenis geeft ons meer te denken, zoals Paul Ricoeur zegt.2 De metafoor geeft aanleiding tot het articuleren van nieuwe aspecten van het gemetaforiseerde domein. In deze zin verrijkt de metafoor het veld van betekenissen. Het lijkt echter dat deze verrijking alleen gestalte krijgt in een interpretatie: de interpretatie legt uit wat de metafoor eigenlijk laat zien. Maar deze interpretatie assimileert tegelijkertijd de vreemde metafoor en brengt haar via een verrijking van het gewone terug tot het gewone.

De gelijkenis die in de metafoor zichtbaar wordt valt natuurlijk niet samen met de uitleg van de gelijkenis. Dit is heel duidelijk zichtbaar als we kijken naar het gebruik van de metafoor in de filosofie: daar dient de metafoor om een begrip waarvoor we geen woord hebben toch uit te drukken. Hoe zit het eigenlijk met de verhouding van het begrip en de metafoor die het uitdrukt? Moeten we, zoals Hegel zegt, het begrip zien als een versleten metafoor die is aufgehoben tot de geestelijke betekenis van het begrip of moeten we het begrip als een versleten metafoor zien waaruit elk leven verdreven is, zoals Nietzsche meent? In deze voordracht wil ik kort de posities van Ricoeur en Derrida in dit debat uitleggen aan de hand van Ricoeurs notie semantische innovatie en Derrida’s notie usure.

1. Ricoeur en de semantische innovatie

x

Hi!
I'm Ella

Would you like to get such a paper? How about receiving a customized one?

Check it out